The Bilingual and Intercultural Border Schools Project (PEBIF) as a Strategy for Linguistic Integration and Cross- Border Cooperation

An Example of Educational Action between Northern Portugal and Galicia

Keywords: PEBIF, Language policy, Cross-border cooperation, Plurilingualism, Intercomprehension

Abstract

This article analyses the experience of the Bilingual and Intercultural Border Schools Programme (PEBIF) as a policy for linguistic integration and cross-border cooperation, situated on the border between Northern Portugal and Galicia. It discusses its contributions to promoting plurilingualism, interculturality, and cross-border citizenship. Based on a qualitative approach—combining participant observation, interviews with teachers, and document analysis—the study describes collaborative pedagogical practices developed between mirror schools in Salvaterra de Miño (Galicia) and Monção (Portugal). By understanding border regions not merely as geopolitical boundaries, but as territories traversed by flows, tensions, and social ties, the article helps fill an empirical gap in studies on European integration by giving visibility to the voices and concrete actions of teachers who, in their daily school routines, implement strategies of intercomprehension and appreciation of local languages. The analysis proposes a critical reflection on the factors that foster or hinder cross-border integration, highlighting the role of language policies, identity pressures, and regional authorities in constructing a plurilingual education that is sensitive to border realities and to the individuals who inhabit them.

References

Albuquerque, J. L. C. (2018). Identidades em territórios de fronteira: Os casos de Ceuta e Gibraltar na fronteira entre a África e a Europa. Civitas: Revista de Ciências Sociais, 18(2), 285–302. https://doi.org/10.15448/1984-7289.2018.2.29532

Albuquerque, L. (2016). Morar na fronteira e pensar a integração. In J. Benvenuto (Ed.), Somos todos irmãos? Reflexões sobre a percepção da integração regional na fronteira do Brasil, Argentina e Paraguai (pp. 33–58). GEDAI Publicações.

Anzaldúa, G. E. (2012). Borderlands/La frontera: The new mestiza. Aunt Lute Books.

Araújo e Sá, M. H. (2019). A intercompreensão nas disciplinas de línguas do ensino secundário: Um estudo com duas turmas de Espanhol em Portugal. Revista Iberoamericana de Educación, 81(1), 135–165. https://doi.org/10.35362/rie8113605

Balibar, É. (2005). Violencias, identidades y civilidad. Gedisa.

Bhabha, H. K. (1994). The location of culture. Routledge.

Bourdieu, P. (1996). A economia das trocas linguísticas: O que falar quer dizer. Edusp.

Calvet, L-J. (2007). As políticas linguísticas. Parábola; IPOL.

Cardin, E. (2012). Trabalho e práticas de contrabando na fronteira do Brasil com o Paraguai. Geopolítica(s): Revista de Estudios sobre Espacio y Poder, 3, 207–234. Trabalho e práticas de contrabando na fronteira do Brasil com o Paraguai.

Council of Europe. (2020). Common European Framework of Reference for Languages: Learning, teaching, assessment – Companion volume. Council of Europe Publishing. Common European Framework of Reference for Languages: Learning, Teaching, Assessment (CEFR) - Common European Framework of Reference for Languages (CEFR).

De Sousa, L. (2013). Understanding European cross-border cooperation: A framework for analysis. Journal of European Integration, 35(6), 669–687. https://doi.org/10.1080/07036337.2012.711827

Dirección Xeral de Ordenación e Innovación Educativa. (2024, February 1). Resolução pola que se constitúe, con carácter experimental, a Rede de Escolas de Fronteira durante o curso 2023/2024. Xunta de Galicia. https://www.edu.xunta.gal/portal/sites/web/files/resolucion_escolas_de_fronteira_v.2_asinada.pdf

Escudé, P., & Del Olmo, F. C. (2019). Intercompreensão: A chave para as línguas. Parábola.

European Commission. (2021). Report from the Commission to the European Parliament, the Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the Regions: EU border regions: Living labs of European integration. COM(2021) 393 final. REPORT FROM THE COMMISSION.

Freixanes, V. F. (2020). Dez anos de decreto de plurilingüismo: Os desafios da lingua. Revista Galega de Educación, (78), 12–16.

Governo de Portugal, & Governo da Espanha. (2020). Estratégia comum de desenvolvimento transfronteiriço. Lisboa / Madrid.

Grimson, A. (ed). (2000). Fronteras, naciones e identidades: La periferia como centro. La Crujía.

Jurado-Almonte, J. M., Pazos-García, F. J., & Castanho, R. A. (2020). Eurocities of the Iberian borderland: A second generation of border cooperation structures. An analysis of their development strategies. Sustainability, 12(16), 6438. https://doi.org/10.3390/su12166438

Kramsch, O., & Hooper, B. (ed.) (2004). Cross-border governance in the European Union. Routledge.

Lagares, X. C. (2011). Ser e não ser na fronteira. Revista UFG, 10, 144–150. SER E NÃO SER NA FRONTEIRA | Revista UFG.

Lourenço-Simões, C., Araújo e Sá, M. H., & Matesanz del Barrio, M. (2025). Interculturalidad sin fronteras: Hermenéutica del concepto en proyectos de aprendizaje desarrollados en la Raya luso-española. Revista Iberoamericana de Educación, 97(1), 153–177. https://doi.org/10.35362/rie9716644

Matesanz del Barrio, M. (2017). La intercomprensión tipológica en el enclave de las lenguas de los europeos. LynX, Annexa, 23, 123–140. https://doi.org/10.35362/rie9315998

Matesanz del Barrio, M., Ferreira, V., & Araújo e Sá, M. H. (2023). Projeto Escolas Bilingues e Interculturais de Fronteira (PEBIF): Um projeto transfronteiriço e integrador na Península Ibérica. Revista Iberoamericana de Educación, 93(1), 45–65. https://rieoei.org/RIE/article/download/5998/4765/13616

Merriam, S. (2002). Qualitative research and case study applications in education. Jossey-Bass.

Oliveira, G. M. de, & Morello, R. (2019). A fronteira como recurso: O bilinguismo português-espanhol e o Projeto Escolas Interculturais Bilíngues de Fronteira do MERCOSUL (2005–2016). Revista Iberoamericana de Educación, 81(1), 53–74. https://rieoei.org/RIE/article/view/3567

Organização de Estados Ibero- Americanos – OEI. (2025). Escolas de Fronteira Portugal-Espanha. https://oei.int/pt/escolas-de-fronteira-portugal-espanha

Organização dos Estados Ibero-americanos (OEI). (2025). Programa Escolas de Fronteira Portugal-Espanha. OEI. https://oei.int/pt/escritorios/secretaria-geral/programa/escolas-de-fronteira-portugal-espanha/

Perkmann, M. (2003). Cross-border regions in Europe: Significance and drivers of regional cross-border co-operation. European Urban and Regional Studies, 10(2), 153–171. https://doi.org/10.1177/0969776403010002004

Poetry at the Border. (2024). Escola de Fronteira – Projeto pedagógico. https://escoladefronteira.blogspot.com/

Rosiek, J., & Atkinson, B. (2005). Bridging the divides: The need for a pragmatic semiotics of teacher knowledge research. Educational Theory, 55(4), 421–442. https://doi.org/10.1111/j.1741-5446.2005.00003.x-i1

Setti, A. (2024). No fences, good neighbors: Measuring and explaining integration in European cross-border regions. Journal of European Integration, 46(1), 1–18. https://doi.org/10.1080/07036337.2024.2418293

Thiollent, M. (1998). Metodologia da pesquisa-ação. Cortez.

Ulhôa, A., & Araújo e Sá, M. H. (2024). Interações docentes transfronteiriças nas raias entre Portugal e Espanha: Uma experiência de formação contínua a partir do Projeto Escolas Bilíngues e Interculturais de Fronteira (PEBIF). EduSer, 16(2). https://doi.org/10.34620/eduser.v16i2.292

Zárate, C. (2008). Silvícolas, siringueros y agentes estatales: El surgimiento de una sociedad transfronteriza en la Amazonia de Brasil, Perú y Colombia 1880–1932. Universidad Nacional de Colombia, sede Amazonia.

Published
2025-12-09